Wat is er aan de hand?
Het voornemen van de gemeente
De gemeente Zoetermeer wil een groot aantal woningen uit de naoorlogse periode (post-1945) aanwijzen als gemeentelijk monument. Het gaat om complete complexen en woningen die geselecteerd zijn uit het zogenoemde Post ’45-onderzoek. In totaal gaat het om honderden woningen die verspreid zijn over verschillende wijken.
Wat betekent een gemeentelijke monumentenstatus?
Een gemeentelijk monument is een gebouw dat volgens de gemeente bescherming verdient vanwege cultuurhistorische waarde. Dit klinkt wellicht eervol, maar heeft vergaande gevolgen voor eigenaren:
Vergunningsplicht
- Voor vrijwel alle aanpassingen aan de buitenzijde is een vergunning nodig
- Ook voor ‘gewoon’ onderhoud zoals het vervangen van kozijnen, gevelbekleding of dakpannen
- Langere doorlooptijden en extra kosten voor vergunningsaanvragen
Materiaal- en uitvoeringseisen
- Vaak verplichting om ‘oorspronkelijke’ materialen te gebruiken (bijvoorbeeld red cedar hout in plaats van betaalbare alternatieven)
- Aanvraag en uitvoering kan maanden extra tijd kosten
Beperkingen bij verbouwing
- Uitbreidingen, dakkapellen, of aanpassingen voor verduurzaming kunnen worden geweigerd
- Airconditioning, zonnepanelen en andere moderne voorzieningen zijn niet altijd toegestaan of vergen uitgebreide procedures
- De gemeente wil gaan werken met zogenaamde trendsetters, om eenheid te houden of te krijgen in verbouwingen zoals dakkapellen. Procedures kunnen langer gaan duren, maar ook wel eens niet naar de wens van de eigenaar zijn.
Financiële impact
- Onduidelijkheid over effect op verkoopbaarheid
- Subsidiepot van €79.000 per jaar in Zoetermeer voor álle monumenten samen is volstrekt ontoereikend
Onzekerheid
- Onduidelijk wat wel en niet mag
- Afhankelijk van wisselende interpretaties door ambtenaren
- Geen garanties over ‘ruimhartige’ beoordeling
Waarom verzetten bewoners zich?
1. Onzorgvuldige communicatie
- Het traject is in 2018 gestart, maar bewoners zijn pas in januari 2026 geïnformeerd
- Informatiebijeenkomsten gehouden midden op werkdagen met slechts enkele weken aankondigingstermijn
- Bewoners ontvangen pas de onderbouwing (‘redengevende beschrijving’) ná aanmelding voor een gesprek
- Cruciale nadelen werden nauwelijks besproken, vermeende voordelen werden benadrukt
- Participatie beperkt tot deskundigen en externe partijen, bewoners niet betrokken bij verkenning en selectie
2. Besluitvorming onder politieke tijdsdruk
- Tijdens voorlichtingsbijeenkomsten gaf de gemeente aan het traject vóór de gemeenteraadsverkiezingen te willen afronden
- Een besluit met langdurige en ingrijpende gevolgen voor bewoners mag niet worden ingegeven door een politieke tijdslijn
- Bewoners vrezen dat zorgvuldigheid, transparantie en participatie onder druk staan
3. Disproportioneel zwaar instrument
- Bestaande regelgeving biedt al een ruimte bescherming, maar wordt niet of nauwelijks gehandhaafd
- Veel bewoners vinden een monumentenstatus onnodig zwaar
- De wijken bestaan al decennia, het straatbeeld is nauwelijks gewijzigd
- Bewoners hebben hun woningen altijd zorgvuldig beheerd
- Er zijn lichtere manieren om het straatbeeld te beschermen, zo dat al nodig mocht zijn
- Niet onderzocht of alternatieven mogelijk zijn – voor zover bekend is dit niet met bewoners besproken
4. Onduidelijke gevolgen
- Gevolgen voor bewoners – juridisch, financieel en praktisch – zijn onvoldoende inzichtelijk gemaakt
- Vragen over vergunningplicht, onderhoud, verduurzaming, kosten en waardevastheid
- Deze belangen raken direct aan het dagelijks leven van vele inwoners
- Bewoners ervaren de voorselectie als richtinggevend, ook al heeft deze formeel nog geen rechtsgevolgen
5. Tegenspraak in criteria
- De gemeente erkent dat veel woningen zijn aangepast (kunststof kozijnen, andere gevelbekleding)
- Tegelijk wordt gesteld dat dit “niet afdoet aan de cultuurhistorische waarde”
- Dit staat haaks op erfgoedcriteria zoals gaafheid en intactheid
- Onduidelijk waarom sommige aanpassingen wel en andere niet worden geaccepteerd
6. Gebrek aan draagvlak
- Overweldigend negatief sentiment bij informatiesessies
- Bewoners voelen zich niet gehoord
- Samenvatting van informatiesessies (maximaal 2 A4) doet geen recht aan de zorgen
- Geen ruimte voor échte participatie of invloed op de besluitvorming
7. Onnodig
- Bewoners hebben hun huizen de afgelopen decennia zonder dwang in uitstekende staat gehouden; een extra status voegt hier niets aan toe
- De beste garantie voor het behoud van een pand is een trotse eigenaar die met liefde in de woning woont en investeert in onderhoud.
- Er is geen sprake van grootschalige sloop of verpaupering die een ingrijpende ‘beschermingsstatus’ op dit moment zou rechtvaardigen.
- De wijken danken hun karakter juist aan de zorg van de eigenaren, niet aan strenge regelgeving vanuit de overheid.
- Investeren in voorlichting en het stimuleren van goed onderhoud is een effectiever en positiever middel dan het opleggen van restricties.
Tijdlijn
2018 – Gemeenteraad neemt motie aan voor inventarisatie Post ’45-architectuur
2018-2025 – Gemeente werkt intern aan selectie, bewoners weten van niets
Juli 2025 – College neemt voorlopig aanwijzingsbesluit
Januari 2026 – Bewoners ontvangen summiere brief met korte aankondigingstermijn
Januari-februari 2026 – Informatiesessies, bewoners organiseren zich
4 februari 2026 – Open brief verstuurd naar gemeenteraad en college
6 februari 2026 – VVD kondigt motie aan om proces te stoppen
9 februari 2026 – Wethouder Weerwag gevraagd om een gesprek met een bewoner delegatie
23 februari 2026 – Raadsvergadering met behandeling motie en inspreekrecht bewoners
Maart 2026 – Geplande definitieve besluitvorming door college (indien motie niet wordt aangenomen)
Fundamentele zorg
Steeds duidelijker wordt een fundamentele zorg: veel bewoners ervaren dat het inzetten van een zwaar instrument zoals monumentale status überhaupt niet nodig is.
Onze buurten bestaan al tientallen jaren. In die jaren hebben vele eigenaren aanpassingen aan hun woning verricht, maar staan de karakteristieken van de wijk en de buurten nog fier overeind. Dat vinden wij als bewoners ook belangrijk en daar willen wij ook verantwoordelijkheid voor nemen.
De voorgenomen inzet van het instrument “monumentale status” vinden wij daarbij niet aan de orde. Zo er al aanleiding is tot extra bescherming, naast het bestaande reguliere omgevingsinstrumentarium, lijkt het ons passend daarover in nauw overleg met en met instemming van de bewoners zelf stappen te zetten.
De actie van de gemeente roept bij velen het gevoel op dat bewoners worden benaderd alsof zij iets verkeerd doen, of alsof het stadsbeeld tegen hen beschermd moet worden. Dat raakt, omdat het haaks staat op hoe bewoners zichzelf zien: als mensen die hun woning en buurt koesteren en daar zorgvuldig mee omgaan.
“Inwoners die al jarenlang met plezier wonen in hun buurt en plotsklaps door hun gemeente het signaal krijgen dat de buurt extra beschermd moet worden. Een bescherming waarvan velen zich afvragen… tegen wie of wat?”
Het beeld dat ontstaat: Een goedbedoelde motie uit 2018 is in de ambtelijke uitwerking ontspoord. Er wordt een ingrijpend instrument ingezet zonder aantoonbare noodzaak, zonder draagvlak en zonder dat alternatieven serieus met bewoners zijn verkend.
Wat we vragen aan de gemeente
De hand van betrokken inwoners – Inwoners die zelf als geen ander staan voor het behoud van hun eigen stukje Zoetermeer en die graag – indien nodig – daarop aansluitende hulp van hun gemeente krijgen.
Alleen op die manier helpen we met elkaar Zoetermeer echt verder.